VOORJAAR 2022
Filosofisch debat 2 mei 2022
Onze welbekende filosofievrienden Theo van der Vliet en Karel van Haaften gingen in gesprek over de vraag was of de beweging van de Moderne Devotie in de middeleeuwen van de IJsselstreek, en daarmee ook de beroemde Zwollenaar Thomas a Kempis, sterker door het Stoïsche denken beïnvloed is dan tot nog toe werd gedacht?
Beide geestelijke stromingen, de Stoa uit de Klassieke Oudheid en de Moderne Devotie eind 14e tot half 16e eeuw, waren er op uit de mens onthecht en innerlijk vrij te maken, met verschillende doelstellingen evenwel.
Bij de Stoa was dat een leven, gebaseerd op de rede en op klassieke deugden als gematigdheid, wijsheid en rechtvaardigheid, waardoor je bij alle wisselingen van het lot je gemoedsrust (apatheia) en je geestelijke onafhankelijkheid (autarkeia) kon bewaren. Bij de Moderne Devotie was dat een leven volgens de christelijke deugden als geloof, nederigheid, zondebesef en naastenliefde, waardoor je rust kunt vinden in God. Maar op het punt van de innerlijke vrijheid via deugdbeoefening kwamen beide stromingen met elkaar overeen.
Beide opponenten bogen zich dus onder leiding van Gijs Jonkers over de vraag of de Moderne Devotie toch niet meer beïnvloed is door het Stoïsche denken met zijn nadruk op rede en klassieke deugden dan men tot nu toe dacht en daardoor zelfstandiger stond ten aanzien van de kerk en haar leer dan toen wenselijk was? Dat leverde een levendig debat op tussen de beide inleiders, maar ook met het publiek. Vooralsnog ontliepen voor- en tegenstanders van de stelling elkaar niet veel, wellicht omdat er toch wel wat stoïcijnse blikken werden uitgewisseld tussen beide heren. Dit debat smaakte naar meer en brengt ook oude leerscholen tot leven voor de moderne mens. Wie het allemaal nog wil nalezen, kan hier terecht.
Dinsdag 26 april 2022
Marcus Popkema: Het ‘goede leven’ in de hedendaagse door techniek bepaalde samenleving
Associate lector bij Hogeschool Windesheim Marcus Popkema nam ons mee in de vraag wat en op welke wijze mensen vorm kunnen geven aan het goede leven? Dat gebeurde aan de hand van voorbeelden van alledaagse gebruiksvoorwerpen, zoals de stoeprand.
Verrassend was hoe bij de technische opleiding Infrastructuur en Ruimtelijke Ordening studenten bewust worden gemaakt van ethische aspecten in het ontwerp van de ruimtelijke inrichting. Voor wie het allemaal nog eens rustig wil nalezen, is de presentatie van Marcus hier beschikbaar.
Lezing 21 maart 2022
Josette Daemen: de rol van de filosofie in het publieke debat
Josette is promovenda aan het Instituut Politieke Wetenschap te Leiden. Zij nam ons mee in een boeiend betoog over de verhouding tussen de begrippen veiligheid en vrijheid. Dat zijn beide grondrechten en die hebben in de afgelopen periode meerdere malen onder druk gestaan. En dat is ernstig. Een grondrecht kan alleen worden ingeperkt als er een hele reden voor is. Dat zette ze theoretisch en praktisch uit een aan de hand van het recente coronabeleid.
Zij stelde dat filosofen niet alleen de taak hebben om te reflecteren op ‘wat is’, maar ook nodig zijn om de vraag te beantwoorden ‘wat zou moeten zijn’? Daarbij heeft de filosoof - net zoals alle inwoners in een land - de kans om er voor te zorgen dat vrijheid ten goede kan komen aan veiligheid. Dat betekent dat ook veiligheidsmaatregelen op een democratische wijze tot stand moeten komen. De tijd zal het leren, maar haar indruk is dat de democratie op dit punt tekort is
geschoten. Concrete dilemma's kwamen voorbij in de discussie: de capaciteit van de zorg, het gebrek aan kennis over het virus en de gevolgen in de beginperiode, het uitstel van operaties omdat de IC-bedden bezet waren door coronapatiënten.
Lezing 21 en 24 februari 2022
Gijs Jonkers: Inleiding over De menselijke conditie van Hannah Arendt
De Duitse filosofe Hannah Arendt (bekend van haar verslag van het Eichmannproces in 1963), maakt in dit boek onderscheid tussen werken, arbeiden en handelen en ontvouwt ze een eigen visie op wat ‘actief leven’ is. Ze stelt daarbij de vragen als: Welke betekenis hebben mijn bezigheden? Welke vrijheid heb ik en welke verantwoordelijkheid? Moet ik mij met politiek bezighouden? Deze en andere vragen dienden als intro voor twee avonden met interessante discussies.