VOORJAAR 2026
Lezing 16 februari 2026
Michel Dijkstra: Spiegel van hemel en aarde. De hart-geest in de Chinese en Japanse filosofie
Denken met je hart. Dat is waartoe klassieke Japanse en Chinese wijsgeren hun publiek uitnodigen. In plaats van een onderscheid te maken tussen denken en voelen, gaan zij uit van de ‘hart-geest’, of het perfect samengaan van gedachten en gevoelens. Hoe gebruiken wij dat vermogen? Sluiten we ons van de wereld af of zoeken we de eindeloze verbinding met alles en iedereen?
In deze lezing sprak Michel Dijkstra over zijn nieuwste boek Spiegel van hemel en aarde, waarin hij de dimensies van de hart-geest verkent aan de hand van de taoïst Zhuang Zi, de confucianist Mencius en de zenboeddhist Dogen Zenji. Daarnaast kwamen de Japanse estheticus Motoori Norinaga en de gedichten van zendichter Ryokan aan bod. Deze meesters tonen hoe de mens zich kan bevrijden van vooroordelen en fixaties die hem verhinderen om de wereld te weerspiegelen. Met de openheid die je in jezelf vindt, neemt de ruimte voor de ander spontaan toe, want: ‘Jouw hart-geest is een spiegel; hoe meer je hem poetst, hoe meer hij schittert.’
Lezing 16 maart 2026
Fokko Jan Dijksterhuis: Het licht van de rede - Descartes in Deventer
René Descartes (1596-1650), grondlegger van de moderne wijsbegeerte, vestigde zich in 1628 in Nederland. In zijn boek La Dioptrique analyseerde hij hoe visuele waarneming tot stand komt en hoe de geest de wereld kent. De basis hiervan werd gevormd door de ontdekking van de brekingswet van licht en de ontleding van het oog. Descartes werkte hieraan toen hij in 1632-3 in Deventer woonde. Niet alleen de inhoud van La Dioptrique is bijzonder, ook het gebruik van afbeeldingen in het wijsgerige betoog was revolutionair. In zijn voordracht liet Fokko Jan Dijksterhuis zien hoe Descartes' nieuwe wijsbegeerte voortkwam uit zijn natuurwetenschappelijke werk op het gebied van telescopen, ontledingen en constructies.
Lezing 20 april 2026
Rico Sneller: Heidegger: waarheid, taal en het kunstwerk
Sneller besprak Heideggers
beroemde essay Der Ursprung des Kunstwerkes, waarin kunst niet louter object van beschouwing is, maar de plaats van een gebeurtenis waarin een wereld wordt opengebroken. Heidegger laat zien dat kunst een fundamenteel andere toegang tot de werkelijkheid biedt dan het technische of theoretische denken. Het kunstwerk maakt zichtbaar hoe waarheid onthulling én verhulling inhoudt en hoe taal de ruimte opent waarin deze waarheid verschijnt. Kunst, taal en wereld doordringen elkaar en filosofie is volgens Heidegger slechts mogelijk als een antwoordend en luisterend spreken.
Actualiteitsdebat 18 mei 2026 De hitte van het moment.
Een afsluitende bespreking o.l.v. Wimke van 't Spijker van 4 eerdere bijeenkomsten rond essays over actuele kwesties, namelijk:
- Timothy Snyder, Over Tirannie. Twintig lessen uit de twintigste eeuw (besproken op 22-1-2026)
- Beatrice de Graaf, Wij zijn de tijden. Geschiedenis in crisistijd (besproken op 19-2-2026)
- David van Reybrouck: De wereld en de aarde. Hoe houden we het veilig (besproken op 26-3-2026)
- Tommy Wieringa: Optimisme zonder hoop (besproken op 16-4-2026)
In deze nabespreking stelden we vast dat Snyder praktische handvatten geeft: waartegen stel je je teweer en waarvoor moet je beducht zijn? Bestudeer het fascisme vóór WO 2. Besef dat autoritaire leiders steunen op de hulp van gewone mensen. En besef dat wantrouwen gevaarlijk kan zijn.
De Graaf benadrukte de noodzaak van het hebben van richtinggevende verhalen (geen verlossingsverhalen!) die een handelingsperspectief bieden. Als voorbeeld noemt zij de radiotoespraken van F.D. Roosevelt en het excuus van koning Willem Alexander voor het zwijgen van zijn grootmoeder Wilhelmina ten tijde van de Jodenvervolging in WO 2. De aard van de mens zal niet veranderen, maar men kan zich wel oefenen in deugden.
Van Reybrouck bepleit het ontwikkelen van een diplomatie ten behoeve van het behoud van onze planeet en heeft zijn hoop gevestigd op burgerberaden. Volgens Wieringa echter moeten we niet hopen, maar optimistisch zijn.